‘Ja zuster, Nee zuster’

Eind jaren zestig, het is zaterdagmiddag vier uur en veertig minuten lang muisstil op straat. Hele families zitten thuis voor de buis. Ja zuster, Nee zuster is weer op televisie!

De serie vertelt over de bewoners van Rusthuis Klivia in de Primulastraat. De directrice die eigenlijk geen directrice wil heten is in feite natuurlijk de baas, maar uiteindelijk zwaait zuster Klivia de scepter. De bewoners zijn de Ingenieur, de bakvis Jet, de jongens Bobby en Bertus en Gerrit de inbreker. Er wonen niet alleen mensen maar ook een huisdier. De papegaai Lorre waarschuwt altijd voor ‘het grote gevaar’, de Boze Buurman, die dreigde met huurcontracten, huurverhogingen en ‘uit huis zetting’. Het is altijd druk aan de Primulastraat en er gebeurt dan ook altijd van alles. Al is het maar dat de Boze Buurman weer boos binnen komt stampen.

Luister de begintune

Boem! Iedere uitzending begint met een ontploffing veroorzaakt door meneer De Ingenieur. Er worden geen vaste grappen gemaakt, maar liedjes zijn er des te meer! Gecomponeerd door Harry Bannink en geschreven door Annie M.G. Schmidt (1911-1995) die ook verantwoordelijk was voor het hele script. Toen zij dan ook ‘dood op’ was en de formule van de serie na twintig afleveringen uitgewerkt, werd de stekker eruit getrokken.

Het script was oorspronkelijk voor kinderen geschreven waardoor de verhaallijnen niet ingewikkeld waren en simpel bleven. Liedjes waren woordrijmpjes zodat kinderen ze makkelijk konden onthouden. Zo rijmt ‘opa’ op ‘Europa’. De liedjes waren vaak kleine verhaaltjes en scheldwoorden als ‘sluipwesp’ werden gebruikt. Kinderen konden zich er makkelijk in herkennen.

Niet alleen kinderen genoten van het programma, ook volwassenen vonden het leuk om naar te kijken. Kortom; een programma voor jong en oud, voor het hele gezin! Zij konden vooral lachen om de dubbelzinnigheden die Annie M.G. Schmidt in haar script lieten doorkomen. Dit waren seksueel getinte grappen en toespelingen. Zo was er een liedje waarin de zin ‘Stekkie van fuch, fuch, fuchsia, stekkie van fuch, fuch, fuchsia ‘ voorkomt. Kinderen zochten hier niets achter maar de volwassenen en Annie M.G. Schmidt zelf wisten wel beter. Een mooi voorbeeld hiervan is ook de scène over de paraplu verkoper (Ko van Dijk) die zich beklaagt over wat hij sinds de dood van zijn vrouw moet missen; ‘Die deed ‘m d’r in en d’ruit, de hele dag dat het een lust was..’. Voor de kinderen leek het hier om een opvouwbare paraplu te gaan. Een ander mooi voorbeeld is dat Schmidt in de serie een liedje liet zingen over een driehoeksverhouding ‘Samen met één vrijer’.

De serie werd nooit herhaald afgezien van de feestelijke compilatie op 24 december 1968 , een reden waarom de serie zo verheerlijkt is. Elke aflevering werd over de vorige opgenomen waardoor al het materiaal verloren is gegaan op enkele buitenscènes na. Omdat we daarna niet zomaar de afleveringen terug kunnen kijken blijft de impact die de serie destijds had behouden en wordt het verheerlijkt doordat we niet nu achteraf de mankementen eruit kunnen pikken. Vergelijk dit met James Dean die op zeer jonger, 24e jarige leeftijd overleed. Hij acteerde in een paar films maar was hierdoor erg succesvol en werd ontzettend beroemd. Ook hij wordt tot op de dag van vandaag verheerlijkt. Terwijl er eigenlijk maar weinig materiaal over deze filmster is. Veel minder in vergelijking tot andere Hollywood acteurs met een veel langere loopbaan. Op het moment van uitzending van Ja zuster, Nee zuster had het kijkerspubliek niet veel keus. Er waren in die tijd maar twee televisiezenders waardoor er dus minder aanbod en ook minder concurrentie plaats vond wat de populariteit van de serie ongetwijfeld ten goede is gekomen.

  • De serie liep van 3 september 1966 – 7 september 1968
  • De serie bestond uit twintig afleveringen verdeeld over twee jaar, inclusief twee zomerstops, één van zes maanden en één van vier maanden.
  • Het werd uitgezonden in twee seizoenen bij de VARA.
  • Er was één aflevering per maand, veertig minuten lang op zaterdagmiddag 17.00 uur
  • Er kwamen eerst onbekende gasten, daarna geslaagde tv komieken en later ook serieuzere gasten.
  • Elke aflevering werd over de ander heen opgenomen. Dit door de prijzige Ampextapes die indertijd 2000 gulden per stuk kostte en 4000 gulden per aflevering.
  • Exact eenendertig jaar en elf maanden na de laatste aflevering werd er een koffertje uitgegeven met daarin boeken en cd’s over de serie.
  • In de feestmaand december 1999 ging de theatervoorstelling Ja zuster, Nee zuster in première. Ook werd Ja zuster, Nee zuster verfilmd in 2002.
  • Uit aflevering 16 met Wim Sonneveld komen drie van de meest bekende liedjes namelijk: ‘De kat van ome Willem’, ‘In een rijtuigje’ en ‘Op de step’.

Onbekende gasten:

  • Peter Aryans
  • Lou Steenbergen
  • Els Bouwman

Komieken:

  • Gerard Heystee
  • Luc Lutz
  • Johan Kaart
  • Jan Blaaser
  • Maja Bouma
  • Sacco van der Made
  • Koos Postema
  • Wim Sonneveld

Serieuze gast:

  • Ko van Dijk

In de jaren zestig gebeurt er een hoop in Nederland. De televisie doet haar overweldigende intrede in de Nederlandse huiskamers. Van één televisienet gaan we in 1964 naar twee televisienetten. In Nederland werd er aan de ene kant vastgehouden aan het traditionele idee van het gezin met de warmte die daarbij hoort. Aan de andere kant werden er in de jaren zestig ook enkele taboes doorbroken. Beide ontwikkelingen zijn te herkennen aan de serie. Aan de ene kant straalde het Rusthuis warmte en vooral geborgenheid uit, aan de andere kant worden er continu seksuele toespelingen gedaan wat voor die tijd taboe doorbrekend was. Zo werd bijvoorbeeld in de laatste aflevering gezongen over homofilie.

Ook kwamen er in de serie continu bekende en onbekende gasten een rol spelen. Dit fenomeen is nu weer terug te zien bij huidige programma’s als ‘Just the two of us’, ‘Dancing with the stars’ en ‘Dancing on ice’ waarin bekende Nederlanders hun entree maken en worden toegejuicht door het Nederlandse volk.

Aan de ene kant was het ‘stout’ wat Annie M.G. Schmidt aan seksuele toespelingen schreef, aan de andere kant paste het perfect in de burgerlijkheid en gezelligheid die heerste in die tijd. De seksuele toespelingen waren niet zo shockerend dat de volwassenen hun kinderen verboden de serie te kijken. Het was écht een gezinsprogramma.

‘Vreemde en rare liedjes’

Carla Lipp was als Jet een van de drie ‘jonkies’ in de serie Ja zuster, Nee zuster. Tientallen jaren na de befaamde uitzendingen wordt ze nog steeds vaak herkend op straat. Vreemd vindt ze dat niet “Het was gewoon een hele goede serie.” aldus Lipp.

De serie Ja zuster, Nee zuster sloeg in de Nederlandse huiskamers in als een bom. Zowel onder de jeugdige als volwassen kijkers was het een zeer geliefde serie. Volgens Lipp zijn daar drie redenen voor. “Allereerst was het gewoon goed geschreven en waren de liedjes heel vreemd en raar. Ten tweede was er in die tijd nog niet zoveel televisie. Dus dit was een van de weinige amusementprogramma’s. Ten derde had Ja zuster, Nee zuster een bepaald soort naïviteit wat het zeer innemend maakte.”

Deze naïviteit miste Lipp enorm in de film Ja zuster, Nee zuster die naderhand is uitgebracht. “Ik vond dat de film niet meer veel te maken had met de serie.” Aldus Lipp. “In de film lieten ze ook niks meer over aan de fantasie van de kijkers.” Het ‘trapeze’ liedje vindt ze daarvan een goed voorbeeld. “In de serie waren we toen in een echte circustent en was er alleen een shot van het plafond met daarin een trapeze die heen en weer zwaaide. Er hing dus niemand in die trapeze. In de film hangen er juist allemaal mensen aan. Zo jammer. Je kunt als kijker niets meer zelf toevoegen.”

Een pluspunt kan Lipp nog wel noemen over de naderhand gemaakte film. “In de serie vond ik mijn rol eigenlijk heel saai. Ik deed niet zoveel. In plaats dat Jet in de film wel heel veel doet. Zo danst ze bijvoorbeeld heel veel. Dat maakt haar rol veel interessanter.” Maar de sfeer op de set leed niet onder Lipp’s ‘saaie’ rol. “Het was er altijd heel gezellig. Iedereen vond het ontzettend leuk om te maken. Het was eigenlijk een soort van avontuur waar we ons in gestort hadden. Het was voor het eerst dat iedereen aan zo een dergelijk programma meewerkte.”

Iets slechts aan de serie kan Lipp niet bedenken. “Nee, ik vond eigenlijk niks tenenkrommend. Ik was altijd heel tevreden met alles. Er was gewoon goed over alles nagedacht.” Of de serie heden ten dage een succes zou kunnen zijn betwijfelt ze echter wel. “Dat weet ik niet hoor, het is tegenwoordig allemaal zo anders. Alles gaat zo veel sneller.”

Astou Toure en Marie-Claire Gerrits

Luister de begintune van Ja zuster, Nee zuster

Leave a comment

Filed under Historische TV-shows

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s