Wil de echte tv-quiz nu opstaan….?

Een legendarische begintune, een doek dat langzaam omhoog gaat, die drie silhouetten. De eerste persoon krijgt de spot op zich en zegt met luide stem: “Mijn naam is…” De twee naast hem volgen zijn voorbeeld en hebben vreemd genoeg allebei dezelfde naam als de eerste. Wie van hen is daadwerkelijk wie hij zegt dat hij is? Wie van de drie?

De televisiequiz Wie van de drie is een van de meest bekende en geparodieerde programma’s uit de Nederlandse tv-geschiedenis. Het programma werd vanaf 1963 tot 1983 ononderbroken door de Avro uitgezonden en keerde zelfs in de jaren negentig nog twee keer terug. Zodat ook jongere generaties vaak toch met het decennia oude spelconcept bekend zijn.

Luister de begintune

Het draait, zoals in veel Nederlandse televisieprogramma’s tegenwoordig, allemaal om de ‘gewone man’ en zijn beroep. Zo gaat het in een aflevering om een schipper van Schiermonnikoog. Drie mannen doen zich voor als een ruwe zeeman, maar slechts een van hen vaart daadwerkelijk. Het is aan de vier panelleden om er met slimme vragen achter te komen wie van hen de waarheid spreekt. Wie weet bijvoorbeeld het verschil tussen bak- en stuurboord, hoe zwaar zijn schip is, of hoe het eiland er precies uitziet?

Als uiteindelijk alle panelleden hun vragen hebben gesteld mogen van de spelleider “de bordjes op de knieën.” De panelleden maken hun keuze: is mijnheer 1, 2 of 3 de echte schipper? Vervolgens volgt de ontknoping waar de zaal en de kijkers thuis op zitten te wachten. Met stemverheffing stelt de presentator de vraag: “Wil de echte schipper nu opstaan?” Allemaal maken ze even aanstalten om omhoog te komen… maar uiteindelijk springt dan toch mijnheer 2 op. Per fout antwoord van het panel verdienen de deelnemers 100 gulden. Maar uiteraard niet voordat de andere twee hebben gezegd wat voor beroep ze daadwerkelijk uitvoeren.

Klinkt allemaal als een leuk spelletje, maar wat verklaart nu het jarenlange succes van Wie van de drie? Meer dan twintig jaar wist het programma miljoenen mensen aan de buis te kluisteren.

Naast het simpele maar briljante spelconcept dreef het succes van Wie van de drie voornamelijk op het panel. Wanneer de Avro in 1963 start met het uitzenden van de tv-quiz wordt het gepresenteerd door Nand Beart en zitten Eva Margadant, Eva Smit, Guus Oster en dr. Hans Tetzner in het panel. Allemaal namen die vandaag de dag bij weinig mensen nog bellen doen rinkelen. Het grote succes komt dan ook een aantal jaar later, als het ‘gouden panel’ zijn intrede maakt. Onder leiding van Herman Emmink, die het programma 11 jaar lang presenteert, nemen wekelijks Sonja Barend, Martine Bijl, Kees Brusse en Albert Mol plaats in de designstoelen. Met naast zich het eeuwige glaasje jus ‘d orange.

Dit panel bracht het programma meer show en humor. Wie van de drie verloor zijn wat suffe imago. Dubbelzinnige grappen en vragen deden hun intreden. Deze werden vooral gemaakt door publiekslieveling Albert Mol. Presentator Herman Emmink herinnert hem vooral “als een heel vrolijke collega met een ontwapenende lach.” Hoewel hij het succes van het programma niet volledig aan hem wil toeschrijven. “Men zegt altijd dat Albert Mol het programma leuk maakte, maar dat deden we met zijn vijven. We vulden elkaar perfect aan. De grappen dienden zich vanzelf aan, dat werd niet geregisseerd. We hebben vreselijk gelachen, maar die lol bleef beperkt tot de werkvloer. Daarbuiten hadden we geen contact met elkaar.”

Emmink, ook bekend als vertolker van de klassieker ‘Tulpen uit Amsterdam’ presenteerde Wie van de Drie vanaf 1971 tot 1982. ”Albert kon echt heel veel. Zo was hij cabaretier, choreograaf en danser. Je kon veel met hem lachen, maar buiten de opnames was hij ook geregeld serieus. Hij had zeker zijn momenten van inkeer.”

Zelfs met de meest simpele vragen, opmerkingen en mimiek wist Mol het publiek in de zaal en de mensen thuis aan het lachen te maken. Niet zelden refereerde hij met een kwinkslag aan zijn eigen seksuele geaardheid. In die tijd revolutionair.

De (on)gewone man

Albert Mol was een van de weinige (zo niet de enige) openlijk homoseksuele mannen op de televisie in die tijd. Hij durfde hier mee te koketteren. In Wie van de drie maakte Mol op typisch nichterige manier grappen zonder dat dit conservatieve Nederlanders afstootte. Daardoor wist Mol homoseksualiteit bespreekbaar te maken. Door zijn aanwezigheid bracht hij niet alleen de tv-quiz het grote succes, hij zorgde daarnaast voor een belangrijke impuls voor de acceptatie van homo’s in Nederland. ‘Je had in die tijd eigenlijk alleen Albert Mol’, was een zin die tijdens zijn dood in 2004 weer veel werd gebezigd. Denkend aan de crematie van Mol zei Freek de Jonge ooit: “Bij het definitieve afscheid van Albert Mol zou je drie kisten op het toneel kunnen zetten. Om vervolgens het panel bestaande uit Kees Brusse, Martine Bijl en Joop Braakhekke onder leiding van Herman Emmink te laten raden in welke kist de echte Albert Mol ligt.”

Ook naast de openlijke homoseksualiteit van Mol had een op zichzelf onschuldig lijkend tv-quizje meer invloed in de maatschappij dan menigeen op dat moment dacht. Het symboliseerde precies een aantal aspecten waar Nederland voor stond (en staat).

Want ook al waren de panelleden beroemde personen, het spelconcept draaide om ‘de gewone man’. Het publiek vond het schitterend om naar mensen te kijken die iets vertelden over hun eigen beroep: stratenmaker, marktkoopvrouw, assistente van een opticien, allemaal kwamen ze voorbij. Het waren mensen die je de volgende dag weer op straat kon tegenkomen. Heel anders dan de sterren die vaak centraal stonden in programma’s in het buitenland. Een idee past valt bij het oer-Hollandse adagium ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. Daarnaast roept het programma ook vandaag nog herinneringen op aan een soort onbekommerd gemoed.

Zo ziet ook cabaretier Sjaak Bral het. In een recente column, met als onderwerp de pedo-partij, zegt hij onder meer het volgende: “Martine (Bijl red.) deed mij terugdenken aan mijn jeugd. Ze was indertijd panellid bij een tv-spelletje, dat – ik kan er ook niks aan doen – ‘Wie van de Drie’ heette. Wil de echte loodgieter opstaan? Een heerlijke herinnering aan betere tijden. Toen je nog ongestoord kind kon zijn, in dit land.”

Wie van de drie is ook vooral sentiment. Op de site jeugdsentiment.net volgen reacties over jeugdherinneringen elkaar snel op. Voornamelijk de vraag naar de originele begintune is groot. Iedereen wil nog even dat gevoel van vroeger, met natte haartjes op de bank, terughalen. Toen het leven, en vooral het tv-landschap met twee zenders nog heerlijk overzichtelijk was. En waar zeker voor amusement programma’s, laat staan quizzen, nauwelijks ruimte was.

Wie van de drie was niet pretentieus of hoogdravend: maar gewoon een leuke tv-quiz waar met het hele gezin naar gekeken kon worden. Iets wat voor die tijd nog uniek was, omdat alles een duidelijk profilerende of opvoedende functie diende te hebben. Wie van de drie was vermaak. Wie van de drie was onschuldig.

Jelle van de Kamp en Matthijs van der Ven

Leave a comment

Filed under Historische TV-shows

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s