Rondom tien

Rondom tien wordt uitgezonden sinds 27 september 1982 door de NCRV. De eerste uitzending werd gemaakt door een driekoppige redactie en gepresenteerd door Henk Mochel. Achtereenvolgens was de presentatie daarna in handen van Hans Sleeuwenhoek, Violet Falkenburg en, sinds 1999, Cees Grimbergen.

Henk Mochel produceerde en publiceerde al regelmatig over maatschappelijke taboes en dilemma’s. Zo maakte hij voor de NCRV eens de documentaire ‘De milde dood’ over euthanasie, die in 1972 de Zilveren Nipkowschijf kreeg. Hij leek de aangewezen persoon om Rondom tien te presenteren.

Rondom tien is regelmatig van uitzendtijdstip veranderd en wordt tegenwoordig op zaterdagavond uitgezonden, rond 21.00 uur op Nederland 2. De huidige redactie bestaat uit zeven personen. De voor ons meest recente uitzending (24 maart 2007) trok 517.000 kijkers. Daarmee is het toch een goed bekeken discussieprogramma.

Al meer dan twintig jaar zendt de NCRV Rondom tien uit. Gasten en deskundigen discussiëren met elkaar aan de hand van een actueel thema. Tegenwoordig kennen we het als een echt journalistiek programma, dat in de studio soms heftige discussies oproept. Maar vooral in de eerste jaren dat Rondom tien werd uitgezonden waren er nog geen felle debatten. Iedereen liet elkaar netjes uitpraten en reageerde ook niet op de meningen van een ander. De presentator bepaalde wie het woord nam.

Aan de formule is sinds de start van het programma, in 1982, niet veel veranderd. Nog steeds woont publiek een discussie bij: de deelnemers zitten vooraan en het debat wordt geleid door de presentator. Standpunten worden door de deelnemers uitgewisseld, maar aan het einde is het de presentator die een conclusie trekt en het programma afsluit.

Het is eerder de manier van discussiëren, de manier waarop een discussie wordt begeleid met beeldfragmenten en de rol van de presentator, die het programma een ander karakter hebben gegeven. Om dat te illustreren geven we een aantal voorbeelden. In de eerste aflevering van Rondom tien, die op 27 september 1982 werd uitgezonden, leidt een commentaarstem het thema rustig in. Presentator Henk Mochel start vervolgens met het programma en introduceert één voor één de gasten.

Onderwerp van discussie in de eerste aflevering is of geestelijk gehandicapten wel aan ouderschap mogen beginnen. Er zijn deskundigen uitgenodigd en een aantal ouders van geestelijk gehandicapten. Mochel zit er passief bij, achter een grote tafel met te grote microfoon. Om de vijf minuten wordt het gesprek, dat netjes van persoon naar persoon wordt ‘doorgegeven’, onderbroken voor een stukje film (reacties van geestelijk gehandicapten). Mochel heeft nauwelijks oog voor de camera en de discussie is eigenlijk geen discussie te noemen. De gasten doen hun verhaal richting de presentator en reageren op Mochel in plaats van op elkaars standpunten. Aan het einde van het programma bedankt Mochel de gasten, maar slaat de kijkers over.

In een uitzending van 1984 is het thema ‘nette heer zoekt dito dame’; over relatiebemiddelingsbureaus. Ditmaal leidt presentator Hans Sleeuwenhoek de discussie een stuk actiever, hij staat tussen de gasten. Er zijn vrijgezellen en er is een dame van een bemiddelingsbureau die vertelt over de procedure bij inschrijving. Er is nog wel een filmpje tussendoor. Dit doet erg truttig aan (“… haar oog valt op nummer 16. Een weduwnaar. Jammer, die heeft ze liever niet.”). Wel reageren de gasten actief op elkaars standpunten en de discussie wordt intensiever als de deelnemers spreken over de kosten die relatiebemiddelingsbureaus rekenen.

Deze twee afleveringen laten goed het doel zien dat Rondom tien destijds had. Op beide zaken – gehandicapte kinderen en ouderschap en het ‘daten’ via een koppelingsbureau – rustte een taboe, of men praatte er althans niet graag over. Rondom tien wilde dit soort onderwerpen bespreekbaar maken voor een groter publiek, en het taboe doorbreken. Beide onderwerpen kunnen een debat op gang brengen dat voor verandering kan zorgen; niet langer ben je een ‘loser’ als je een partner zoekt via een datingbureau.

In die zin was het programma historisch, omdat het een van de weinige programma’s was waarin taboes werden besproken. Een concurrent van Rondom tien was bijvoorbeeld Het Capitool, het in 1981 gestarte discussieprogramma van de NOS. Dit programma is overigens de voorloper van Buitenhof. In de jaren zestig waren er al diverse actualiteitenprogramma’s opgestart, met als meest bekende Brandpunt en Achter het nieuws. Hieraan is te zien dat de ‘praatcultuur’ op tv steeds meer opkomt, en Rondom tien sloot hierbij aan.

Vijfentwintig jaar later worden er nog steeds taboes, maar ook maatschappelijke zaken besproken, maar de discussies zijn heviger en de gerichtheid op de kijker is sterker aanwezig. Daaraan is te zien dat het programma zich heeft ontwikkeld, maar niet van zijn basisgedachte is afgeweken – het journalistiek benaderen van een dilemma of maatschappelijke ontwikkeling.

‘Ervaringencultuur’

De komst van Rondom tien op televisie past in de ontwikkeling die de mediageschiedenis vanaf de jaren tachtig heeft doorgemaakt. De kiem hiervoor lag eigenlijk al in de jaren zestig, toen men op een frisse manier naar de journalistiek ging kijken. Dit kwam bijvoorbeeld tot stand door de al genoemde programma’s Brandpunt en Achter het nieuws, echter hierin werden niet zoals bij Rondom tien discussies gevoerd. Wel gaven mensen hun mening, maar niet in een debat. Het ‘individu met een mening’ werd journalistiek steeds interessanter. Dit wordt ook wel de opkomst van de ‘kritische cultuur’ genoemd; waarin steeds kritischer naar de maatschappij werd gekeken. Bovendien zorgde de televisie ervoor dat niet alleen informatie, maar ook ‘gevoelens’ konden worden overgebracht.

Onder deze ontwikkelingen kwam een soort journalistiek op die wordt aangeduid als de ‘ervaringencultuur’. Daarom kon een programma als Rondom tien ook tot ontwikkeling komen. Er was immers behoefte aan een verpersoonlijking van nieuws, of maatschappelijke ontwikkelingen. Tegelijk kwam het programma wel op vóór de jaren negentig – een tijd waarin vooral de ‘emotie-tv’ interessant werd. Dat zegt ook iets over het karakter van het programma. Er is wel discussie over onderwerpen die mensen persoonlijk raken, maar dit wordt op een journalistieke manier gedaan. Wel is het zo dat in 1999, bij het aantreden van Cees Grimbergen (zie kader) er voor een nieuwe formule werd gekozen.

Rondom Tien-presentator Cees Grimbergen:

‘Onderwerpen die ertoe doen, pakken we gelijk aan’

Als presentator van Rondom tien Cees Grimbergen ‘zijn’ discussieprogramma eens overziet, dan vindt hij de inhoud de laatste jaren stukken beter geworden. “Het programma begon met het behandelen van thema’s op het medisch-ethische en opvoedingsvlak”, vertelt hij. “Maar het was in het begin te langzaam en de manier van presenteren te empatisch. Tegenwoordig is het tempo hoger, dat komt de uitzending ten goede.”

Vraag Grimbergen naar het historische karakter van Rondom tien en het eerste dat hij zegt is: “Heb je de geweldige casual-truien van Henk Mochel gezien? Wat was het programma in het begin truttig hè?”

Grimbergen presenteert Rondom tien vanaf 1999. Het programma was in 1998 een jaar niet op de buis geweest, maar aan het begin van een nieuw seizoen trad een nieuwe presentatie en een nieuwe redactie aan. Niet langer werd het programma deels van tevoren opgenomen. De nieuwe serie kwam live uit Felix Meritis te Amsterdam. Grimbergen: “Toen heeft de NCRV tegen ons gezegd: kijk eens of je er een pittiger programma van kunt maken. Want we kregen nogal eens het verwijt dat we in discussies niet echt tot de kern kwamen. Sinds het live is en het tempo daardoor hoger ligt, merk je dat je de discussies interessanter zijn.”

De komst van Grimbergen en de nieuwe redactie bleek deels een breuk met het verleden. Het ontwikkelde zich in de afgelopen 25 jaar steeds duidelijker van taboedoorbrekend naar een discussieprogramma: de interviews scherper, minder invoelend. Toch ziet Grimbergen ook overeenkomsten: “Tegenwoordig hebben we het over onderwerpen die ertoe doen en in het nieuws zijn, zoals de multiculturele samenleving, pedofilie, TBS of de toenemende seksualisering in de media. Dat blijken onderwerpen waar men minder makkelijk over spreekt. Je ziet daaraan dat in sommige gevallen het taboe-element weer terugkeert.”

Robert Buijs en Jeroen Wapenaar

Leave a comment

Filed under Historische TV-shows

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s