Simplisties Verbond

Kees van Kooten, Wim de Bie. VPRO Televisie, 1974-1998.

Vanaf 1978 onder de naam Van Kooten en De Bie – ‘met goedkeuring van het Simplisties Verbond’.

Geen gezeik, iedereen rijk. Stoned als een garnaal. Krasse knar. Regelneef. Jemig de pemig, en positivo. Alom bekende termen en uitdrukkingen die we aan de heren Kees van Kooten en Wim de Bie te danken hebben. Makers van historische radio-, maar vooral televisieprogramma’s.

Het beroemde duo is volgend jaar alweer tien jaar van de buis, maar nog altijd koesteren veel mensen warme herinneringen aan hun originele typetjes en briljante imitaties van politici als Ed van Thijn en Hans Alders. Van Kooten en De Bie maakten hun televisiedebuut in 1969 met het satirisch programma Hadimassa (VARA). Hierbij speelden ze o.a. samen met Ton van Duinhoven, Ton Lensink, Annemarie Oster. Hadimassa bestond uit ‘welvaartssatire’, parodieën op andere televisieproducties en intellectuele varieténummers.

Het symbool van het Simplisties Verbond was de mattenklopper. Tijdens de uitzendingen was er een exemplaar zichtbaar, en de heren droegen het simplistische logo op petten en jasjes. Het Simplisties Verbond is de basis van het televisiewerk van het duo. Geen moment verdween het Simplisme uit hun uitzendingen. Op het moment dat de programma’s niet meer de hoofdtitel ‘Simplisties Verbond’ droegen, maar bijvoorbeeld ‘Keek op de Week’, bleef er altijd ‘Goedkeuring van het Simplisties Verbond’.

Terugkeek

Ruim dertig jaar lang wist het bekende duo vele Nederlanders massaal aan de radio en televisie te kluisteren. Nog altijd is hun magie verre van uitgewerkt, zo wees de door de VPRO uitgezonden ‘Terugkeek’ uit, die onlangs het startsignaal was voor de boekenweek van dit jaar.

Als in Koot en De Bie’s hoogtijdagen kropen veel kijkers op zondagavond voor de televisie om opnieuw te genieten van de humeurige oud-leraar Duits, taalpurist drs. O. Rümçève of moeder en zoon Van Putten (‘Ik wíl helemaal niet lekker lezen moeder, ik wil lekker leven, met een lekkere vriendin.’)

‘Neven’

In de serie ‘Neven’ zetten Van Kooten en De Bie een aantal hilarische typetjes neer. In de loop van de tijd leert het grote publiek achtereenvolgens de ‘Wortelneef’, ‘Bouwneef’, ‘Speelneef’, ‘Regelneef’ en ‘Geilneef’ kennen. Laatstgenoemde leent zich uitstekend voor een bondige analyse, binnen een rijtje typerende typetjes.

Geilneef

 

In de geilneef die in 1977 zijn debuut op de Nederlandse televisie maakt, speelt Van Kooten een man van middelbare leeftijd die, zoals zijn naam al doet vermoeden, de hele dag maar aan één ding denkt: sex.

In een fout pak met dito strikje brengt deze ‘Bert van Kooten’ grote delen van de dag door in zijn auto en scheurt daarmee door de stad. Geen enkele vrouw is veilig voor deze gluurder, zo blijkt al gauw. Wanneer de Geilneef ook maar een schimp van een vrouwelijke schone opvangt, gooit hij het stuur om en rijdt hij in een rechte lijn op zijn prooi af. Of hij daarvoor nu een stuk achteruit moet rijden of een trambaan moet trotseren, maakt de Geilneef niets uit. Met zijn opvallende en vooral vieze tongbewegingen valt hij zo menig vrouw lastig.

Vieze man

Deze rol van vieze man is Van Kooten op het lijf geschreven. Dat wordt nog eens extra duidelijk wanneer hij in vervolg op de Geilneef in de jaren tachtig en negentig als de zogenaamde ‘Vieze Man’ voor de camera verschijnt. Iedereen die deze afstotelijke, onhygiënische vent ooit heeft aanschouwd, zal nooit meer vergeten hoe hij een bonbonverkoopster het ene na het andere chocolaatje aftroggelt. Ook de tekst van het het lied ‘Balle in mijn buik’ zal menig Koot en de Bie-fan ongetwijfeld moeiteloos kunnen opdreunen.

Jacobse en Van Es

De twee typetjes die wellicht het meest teweegbrachten waren Jacobse en Van Es. De kleine Jacobse (Van Kooten) is de sluwe vos van de twee, sullige slungel Tedje van Es volgt naïef zijn roerganger. Op dubieuze wijze verdienen deze vrije jongens de kost.

In 1980 starten Jacobse en Van Es een politieke loopbaan. De oprichting van De Tegenpartij is een feit. De gladjakkers dragen een sterk rechts-populistisch program uit. Zo presenteren de heren bijvoorbeeld een segregatieplan naar Zuid-Afrikaans voorbeeld. De Waddeneilanden zijn voor de Grieken, Turken moeten op de Drentse hei gaan wonen, Surinamers worden geacht Brabander te worden en de autochtone Nederlanders mogen Blankenburg bevolken: Noord- en Zuid-Holland.

De televisiemakers reageren met de Tegenpartij op de CD van Hans Janmaat. De poging dergelijke populisten te kijk te zetten pakt echter vreemd uit. De platte Hagenezen worden zo populair, dat het erop lijkt dat ze werkelijk stemmen kunnen trekken. Tijdens een couppoging op het Binnenhof (vlak voor de verkiezingen) komen de fictieve politici Jacobse en Van Es om het leven.

Doemdenken

Het aantal nieuwe woorden waarmee het duo de Nederlandse taal heeft verrijkt is aanzienlijk. Dat is slechts weinigen gegeven. Taalhistoricus Ewoud Sanders: “Hun invloed op de Nederlandse taal is erg groot, uniek voor Nederland. Ze werden altijd heel erg goed bekeken en gebruikten typetjes op een aansprekende manier.’’ De invloed op onze taal was groter dan we soms bewust zijn. ,,Ik heb wel eens digitale krantenarchieven doorzocht. Het kwam het afgelopen jaar zo’n zestig keer voor dat de term ‘krasse knarren’ in een landelijke dagblad werd genoemd, zonder enige verwijzing naar Van Kooten en De Bie. Het is zó ingeslepen in de Nederlandse taal, niemand weet nog dat het een uitvinding van deze heren is. En het staat toch mooi in de Van Dale.”

Sanders: “Doemdenken is nog zo’n voorbeeld. In de jaren tachtig hebben ze dat woord een keer gebezigd in een van hun programma’s. Die term gebruiken we nu dus grofweg vijfentwintig jaar. Terwijl je zou denken dat dit woord al eeuwen bestaat.’’

Niet alleen de uitspraken van de typetjes zijn gemeengoed geworden, legt Sanders uit: ,,Sommige typetjes zijn zelf een begrip geworden. Het woord ‘positivo’ bijvoorbeeld vind je in de kranten van afgelopen jaar ongeveer honderd keer terug, wanneer men het over iemand heeft die overdreven optimistisch is. Regelneef, een ander voorbeeld. Zo zie je hoe sommige typetjes een woord geworden zijn.”

Van Kooten en De Bie hebben meerdere sketches gemaakt met een voorspellend karakter. Zo rept De Bie ruim voor in ieders huis een Personal Computer staat, over een digitale revolutie. Kees van Kooten speelt de Turkse immigrant Mehmet Pahmuk die evenveel liefde heeft voor zijn vrouw als voor dochterlief. De een draagt volgens de traditie nog een hoofddoek, de ander peinst er niet over. Tegenwoordig een onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer. Enkele jaren geleden werden kamerleden van de LPF in de kranten regelmatig vergeleken met Jacobse en Van Es. In de politiek zijn Simplistiese uitdrukkingen zeker niet vreemd. VVD-leider Rutte maakte rond de Tweede Kamerverkiezingen van november 2006 nota bene uit zichzelf een zelfde vergelijking: “Ik heb geen zin om me als een wethouder Hekking te bemoeien met de strijd tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos.”

Zilveren Nipkowschijf 1974

Het juryrapport van de Stichting Nipkow (1974) benadrukt de creativiteit en inventiviteit van Van Kooten en De Bie. Enkele passages:

· “Wat er in het afgelopen seizoen gemiddeld aan amusement op de televisie vertoond werd, maakte het kijken ernaar veelal tot een bedroevende ervaring. Kees van Kooten en Wim de Bie vormden in de vaak genante ‘gezelligheid’ een ongeëvenaarde uitzondering. Door hen met een Zilveren Nipkowschijf te vergulden krijgt hun prestatie eindelijk de eer en ruchtbaarheid die zij verdient.”

· “Van Kooten en De Bie hebben meer gedaan dan alleen op de buis verschijnen; zij hebben de mogelijkheden van de televisie tot onderdeel van hun optreden gemaakt. En van de mannetjesmakerij zijn zij gegroeid tot scheppers van een heel eigen soort televisievermaak….”

· “In een soort essayistische toneelstukjes beschreven zij de wereld om ons heen volgens de beste cabarettradities. Van Kooten en De Bie leveren in hun beste momenten een sociale satire die door allerlei modieuze verschijnselen heen prikt en de verschillende werkelijkheden van deze tijd relativeert tot een waarheid waarom gelachen kan worden.”

· “Het doet de jury bijzonder deugd dat dit jaar de prijs mag gaan naar twee mensen die niet alleen in kwaliteit het grauwe gemiddelde ontschoten, maar tegelijk alle kijkers zonder uitzondering aanspraken.”

· “De jury hoopt dat Van Kooten en De Bie het ontvangen van de Zilveren Nipkowschijf van het televisieseizoen 1973-1974 niet zien als een mooie afsluiting van hun werk, een bekroning aan het eind van een succesvolle carrière. Kees en Wim moeten blijven!”

Walter van der Kooi, tv-recensent en jurylid Nipkowschijf over de historische waarde van het Simplisties Verbond: “Over zo’n lange periode zo’n hoog niveau, dat is heel bijzonder. Ze bleven zichzelf telkens vernieuwen, zowel qua vorm als methode. Ze begonnen natuurlijk als dolle honden, maar ze volgden hun eigen tijd, ze werden rijper en wijzer. We hebben vreselijk om ze gelachen, maar tegelijkertijd zijn het enorme moralisten. Dat moralisme, van een zeer aangenaam soort, zat er altijd onder.”

,,Ze bedenken iets en vergroten dat enorm uit in hun typetjes. Als je dat voor het eerst ziet denk je ‘zoiets bestaat niet’, maar het gekke is dat wanneer het typetje terugkomt het wél een mens wordt. Als iets belachelijk is zit er tegelijkertijd iets aandoenlijks in. Hierdoor krijgt het een extra laag, iets buitengewoon menselijks.’’

En de Nipkowschijf? Cynisch: “In 1974 kregen ze ‘m. Later begonnen we maar niet meer aan Van Kooten en De Bie. We overwogen het gewoon liever niet, want je kon ze elk jaar die prijs wel geven. Dat moest een keer afgelopen zijn, toen kregen ze de Ere-Nipkow. We wilden van het gelazer af zijn.”

Prijzen

Ruim tien jaar na het veroveren van de Zilveren Nipkowschijf werden Van Kooten en De Bie bijzonder gewaardeerd door de Nipkowstichting. In 1985 ontvangen de heren een speciaal voor hun in het leven geroepen Ere-Zilveren Nipkowschijf. In totaal kregen zij vier Edisons en zes Gouden Platen uitgereikt. In 1990 wordt ‘Keek op de Week’ genomineerd voor de Gouden Televizierring. Van Kooten en De Bie worden in 1993 door HP/De Tijd aangewezen als de ‘invloedrijkste opiniemakers van dit moment’. Ten slotte ontvangen ze in 1998 de Gouden Beeld Carrière Award, een vakprijs van de stichting Nederlandse Academy Awards.

———————————————————————————————————————————————

Men kan zonder enige twijfel stellen dat Van Kooten en De Bie een enorme impact op televisiekijkend Nederland hebben gehad. Het komt maar zelden voor dat een programma jaren na de laatste uitzending nog zó vaak uit de oude doos wordt getoverd. De historische waarde die het Simplisties Verbond op dit moment nog heeft blijkt wel uit de tentoonstelling die vanaf 15 juni in Hilversum is te bezichtigen.

Het hypermoderne nieuwe gebouw van het Instituut voor Beeld & Geluid in Hilversum is net enkele maanden open. Er is een heuse Media Experience geopend, die jaarlijks vele bezoekers naar het Mediapark moet trekken. Het grote publiek kan nu voor het eerst meegenieten van al het historische materiaal dat er in de kelders van de omroepen ligt. Nu de vaste tentoonstelling enkele maanden zichtbaar is geweest voor het publiek, is de eerste grote tijdelijke expositie aanstaande. En wel hierom! staat in het teken van de mattenklopper; al het televisiewerk van het duo. Het is veelzeggend dat deze peperdure nieuwe culturele instelling juist Van Kooten en De Bie koos voor haar eerste grote tentoonstelling. Hieruit valt bovendien op te maken dat Beeld en Geluid het bekende duo als publiekstrekker ziet. De Simplisten zullen op veel kantoren weer eens het gespreksonderwerp zijn tijdens het maandagochtendgesprek aan de koffietafel. Het Simplisties Verbond is niet dagelijks gespreksstof, maar er komen toch dagelijks Simplistiese termen voorbij.

————————————————————————————————————————

Simplisties overzicht

TELEVISIE:

1968: Hadimassa

1974: Simplisties Verbond, bekroning: Zilveren Nipkowschijf

1980: Koot & Bie, met goedkeuring van het Simplisties Verbond

1984: Van Kooten en de Bie, met goedkeuring van het Simplisties Verbond

1985: Zilveren Ere-Nipkowschijf

1988: De Keek op de Week, met goedkeuring van het Simplisties verbond

2007: Instituut voor Beeld en Geluid: tentoonstelling ‘En wel hierom!’

Simplistiese links:

http://www.kootenbie.nl

http://www.beeldengeluid.nl

http://listen.to/kootbie – Geluidsfragmenten van SimpElpees van Van Kooten en De Bie)

http://www.vpro.nl

http://bieslog.vpro.nl

http://www.youtube.com – zoek bijvoorbeeld op: Simplisties Verbond en de Vieze Man verschijnt bovenaan in beeld. Op de video-website zijn veel fragmenten te zien.

Jorne Baard en Pieter van den Akker

Leave a comment

Filed under Historische TV-shows

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s